SÜTÜN RENGİ SİYAHTIR

 

İnsanları ikna edebilmek hayatımızın her alanında çok önemli bir yere sahiptir. Bu “ikna yeteneğinin önemi” sadece belli meslek grupları veya kişiler için geçerli değildir. Kaç yaşında, hangi pozisyonda, hangi meslek grubunda olursak olalım çoğunlukla başarılı olabilmek için çevremizdeki kişileri ikna etmemiz gerekmektedir.

Ben de “ikna etmenin önemini” son bir buçuk yıldır farkındayım. İlk başta “avukat olacağıma göre herkesi her durumda ikna edebiliyor olmalıyım” gibi bir düşünce vardı kafamda. Ancak bu konu hakkında düşününce sadece bir avukatın veya filozofun değil, bir fizikçinin ya da mühendisin bile karşısındaki kişileri iyi ve kolay bir şekilde ikna edebiliyor olması gerektiğine inanmaya başladım.

Hayatımızın her alanında -farkında olmadan da olsa- çevremizi ikna etmeye çalışıyoruz. Arkadaşlarımızla hangi kafe veya restoranda hangi saate buluşacağımızı bile planlarken onları kendi isteğimize ikna etmeye çalışmıyor muyuz?

Çok klasikleşmiş olan bir münazara sorusu: “Süt beyaz mıdır yoksa siyah mıdır?” İlk defa ilkokuldayken sınıf öğretmenimiz bize: “Münazarada başarılı olmak için sütün siyah olduğunu kanıtlamanız gerekir.” demişti. Tabii ki o çocuk hâlimle bunun “imkânsız” ve “saçma” olduğunu düşünmüştüm. Ancak bu konu hakkındaki fikirlerim “avukat olma hayalleri” kurduğumdan beri çok değişti. Hiç inanmadığımız veya gönülden savunmadığımız bir konu hakkında gerektiği zaman iyi bir temellendirme yaparak karşımızdakileri ikna edebilmek hem imkânsız olmayan hem gerekli hem de eğlenceli bir durum.

Hepinizin aklından “kolaysa sütün renginin siyah olduğunu kanıtla” cümlesi geçiyor olsa gerek. Öncelikle renklere bu isimleri verenler bizler değil miyiz? Hepimizin bildiği “beyaz” rengine o adı bizler vermedik mi? Binlerce yıl önce o renge “beyaz” yerine “siyah” da demiş olabilirdik.  Bu durumda günümüzde hiç renkleri öğrenmemiş bir çocuğa “beyaz” rengini “siyah” olarak tanıtırsak o çocuk kesinlikle sütün “siyah renkte” olduğunu düşünecektir.

         Eğer bir bilginin ya da önermenin doğruluğunu “toplumdaki çoğunluğun” bilgisine göre karar vereceksek, büyük bir grup çocuğa bizim “beyaz” olarak bildiğimiz rengi “siyah” diye öğretebiliriz. O durumda ileride onlar için de “kanıtlaması imkânsız” olan münazara sorusu “Sütün beyaz olduğunu kanıtlayın” olacaktır.

Hâlâ ikna olmadıysanız, “Platon’un idea kuramı” ile bağlantı kurarak açıklayayım: Bir kişiye “beyaz” ve “siyah” renkleri bizim bildiğimiz şekilde öğretelim. Ancak bu kişinin hayatında hiçbir zaman “süt” görmemiş olan biri olduğunu düşünelim. O kişiye siyah ışık altında “sütü” gösterirsek, çoğunluğun kabul ettiği önermenin aksine sütün “siyah” olduğunu düşünecektir. Aynı Platon’un “mağarada arkası Güneş’e dönük olan bir insanın gölgesinin kendisinden üstün sanması” örneği gibidir bu durum. Bir insana bir bilgiyi nasıl öğretirseniz, o kişi aksi bir kanıtı görmediği veya öğrenmediği süre boyunca “o bilginin doğruluğuna” inanacaktır. Bu durumdan ötürü yüzyıllardır filozoflar “bilginin doğruluğunun nelere bağlı” olduğunu tartışmışlardır. Sonuç olarak, doğru kabul ettiğimiz bilgilerin doğruluğu pek çok etkene bağlıdır. Yani sütün renginin “siyah” olma olasılığı da vardır.

Uzun lafın kısası, çevremizdeki insanları ikna edebilmek çok önemli bir yetenektir. Farklı bakış açıları geliştirerek, yaratıcı olarak ve iyi temellendirmeler yaparak istediğimiz her konuda karşımızdakileri ikna edebiliriz. Kendimiz inanmasak bile, o konu hakkında kafa yorarsak mutlaka savunabileceğimiz bir yön bulup insanları ikna edebiliriz.

 

Suzan R. HOFSTEDE

14 Nisan 2021