|
Günümüzde,
çoğu zaman bir yerden bir yere giderken “harita” kullanıyoruz. Harita
kullanmadığımızı düşünsek bile “haritaların” teknolojik versiyonlarını
kullanmaktayız. Haritaları sadece yolumuzu bulmaya çalışırken kullanmayız.
Örneğin, kuzenlerimle birlikte “genel kültür yarışması” yaptığımda ülkelerin
ve başkentlerin yerlerini öğrenmeye çalışırken kullanırım. Sadece yeni
bilgiler öğrenmek ve eğlenceli zaman geçirmek için! |
 [1] Babil Dünya Haritası (MÖ. 600) |
|
 [2]
Anaksimandros’un Haritası (MÖ 610-546) |
Birbirinden farklı harita
türlerinin olması, haritaların günlük hayatta farklı alanlar tarafından
kullanıldığının bir kanıtıdır. Pek çok farklı harita türü vardır: İdari ve
siyasi haritalar, beşerî ve ekonomik haritalar, fiziki haritalar ve özel haritalar.
Özel haritalar, birçok farklı konu hakkında |
|
olabilmektedir: Toprak haritaları, nüfus haritaları, hidrografya haritaları ve
daha pek çok faklı harita… “Harita” denilen bu kavram, çok fazla amaca hizmet
etmektedir. Peki, bu haritalar nedir ve nasıl ortaya çıkmıştır?
|
Haritalar yer
yüzündeki coğrafya, nüfus, tarih, dil ve doğa gibi konuların dağılımını veya
durumunu göstermektedir. Belli oranlarda küçültülerek ölçek oluşturulur ve düzlem
üzerine aktarılırlar. Çizimler, düzleme aktarılırken “kuşbakışı”bir görünüm
olacak şekilde |
 |
yapılır. Bu oranlar hesaplanırken ve çizimler yapılırken en büyük yardımcı “matematiktir”.
|
Kartografyanın
(Haritacılığın) tarihi çok geniştir. Harita için yapılan çizimler çok eski ve
ilkel dönemlere dayanmaktadır. Milattan önce bile nehirlerin ve dağların
olduğu yazısız haritalar ya da bir başka deyişle resimler çizilmiştir.
Milattan önce 600’lerde Babiller sayesinde haritacılık yani “kartografya”
gelişmeye başlamıştır. |
 [4] Posidonius’un Haritası (MÖ.
150-130) |
 [5] Batlamyus’un Haritası (MS. 150) |
Daha sonradan, geçmişten günümüze kadar sırasıyla şu kartograflar
harita çizimi, matematik ve coğrafya ile uğraşmışlardır: Anaksimandros,
Eratosthenes, Posidonius, Klaudyos Ptolemaios (Batlamyus), Tabula
Peutingeriana, İbn Havkal, Anglo-Sakson, Kaşgarlı Mahmut, Pietro Vesconte,
Juan de la Cosa, Piri Reis ve Abraham Ortelius. Kartografların hepsi;
çizimleri ve hesaplamaları yaparken “matematikten” yararlanmıştır. |
|
Haritacılık
için gereken en önemli üç unsur; coğrafya, matematik ve fiziktir. Zaten
matematik ve fizik kardeş gibi olan iki daldır. Kartografyanın, uygulamalı
matematik alanında olduğu kabul edilmektedir. Haritacılıkla
uğraşan kişiler birçok hesaplama tekniği oluşturulmuştur. Bu hesaplamaları
yaparken; pek çok cetvel türü, hesap makineleri ve bilgisayarlar
kullanılmaktadır. Ayrıca
geometri ve trigonometri de harita çiziminde önemli rollere sahiptir.
Çizimler için birçok olasılık hesaplanır ve istatistikler toplanır. |
 [6] Kaşgarlı Mahmut’un Dünya
Haritası (MS. 1072) |
 [7] Juan de la Cosa Dünya Haritası (MS. 1500) |
Dünya’nın
yapısının küresel olması ve “Dünya’nın düz olmaması” gibi konular da geometri
ve matematik ile ilgilidir. Aynı şekilde
fizik de kartografya alanının kullandığı bir daldır. Tüm ölçümler fiziksel
ortamda yapılmaktadır ve bu nedenle fiziğe ihtiyaç duyulmaktadır. |
|
Örneğin
atmosfer koşulları, hava sıcaklığı gibi durumlar ölçümleri etkilemektedir.
Fizik sayesinde keşfedilmiş aletlerin kullanımı da haritacılığa ve coğrafyaya
büyük katkı sağlamaktadır. Yükseklik ölçümü için kullanılan barometre buna iyi
bir örnek olabilir. Hassas ölçümler için iyi dürbünler gerekmektedir ve bunun
için mercek, optik, prizma gibi konular hakkında bilgi sahibi olunması
gerekmektedir. |
 [8] Piri Reis’in Dünya Haritası
(MS.1513) |
 [9] Günümüzde Dünya Haritası |
Ayrıca manyetizma
ve yerçekimi gibi konular da haritacıların yaptığı ölçümleri etkilemektedir.
Basit bir örnek vermek gerekirse, coğrafi keşiflerin yapılmasıyla birlikte
haritacılık daha çok gelişme göstermeye başlamıştır. Coğrafi keşiflerin
yapılması da “pusulanın” bulunmasından ve kullanılmasından sonra
gerçekleşmiştir. Pusulanın çalışma mantığı da “manyetizmaya” dayanmaktadır.
Fizik alanında kullanılan bütün aletler, formüller ve keşifler de “matematik”
sayesindedir. |
harita
çizimlerinde “matematik” önemli bir yere sahiptir. Haritaların ve matematiğin
muhteşem bir uyumu bulunmaktadır.
Suzan R. HOFSTEDE, 2020
KAYNAKÇA
- https://www.basarsoft.com.tr/harita-nedir/
- https://harita-cesitleri.nedir.org/
- https://ozel-haritalar.nedir.org/
- https://sites.google.com/site/harbiharita/harita-tarihi
- https://gezimanya.com/ipuclari/ilk-dunya-haritasi-ne-zaman-ve-kim-tarafindan-cizilmistir
- https://www.ttk.gov.tr/tarihveegitim/piri-reis-haritasi-hakkinda-izahname/
- https://onedio.com/haber/bilinen-en-eski-dunya-haritalari-567550
- https://www.hkmo.org.tr/hakkimizda/meslegimiz/turk_haritacilik_tarihi.php
[1]
https://onedio.com/haber/bilinen-en-eski-dunya-haritalari-567550
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
Yorumlar
Yorum Gönder