HARİTALARIN VE MATEMATİĞİN MUHTEŞEM UYUMU

Günümüzde, çoğu zaman bir yerden bir yere giderken “harita” kullanıyoruz. Harita kullanmadığımızı düşünsek bile “haritaların” teknolojik versiyonlarını kullanmaktayız. Haritaları sadece yolumuzu bulmaya çalışırken kullanmayız. Örneğin, kuzenlerimle birlikte “genel kültür yarışması” yaptığımda ülkelerin ve başkentlerin yerlerini öğrenmeye çalışırken kullanırım. Sadece yeni bilgiler öğrenmek ve eğlenceli zaman geçirmek için!

[1] Babil Dünya Haritası (MÖ. 600)

[2] Anaksimandros’un Haritası (MÖ 610-546)

Birbirinden farklı harita türlerinin olması, haritaların günlük hayatta farklı alanlar tarafından kullanıldığının bir kanıtıdır. Pek çok farklı harita türü vardır: İdari ve siyasi haritalar, beşerî ve ekonomik haritalar, fiziki haritalar ve özel haritalar. Özel haritalar, birçok farklı konu hakkında

olabilmektedir: Toprak haritaları, nüfus haritaları, hidrografya haritaları ve daha pek çok faklı harita… “Harita” denilen bu kavram, çok fazla amaca hizmet etmektedir. Peki, bu haritalar nedir ve nasıl ortaya çıkmıştır?

Haritalar yer yüzündeki coğrafya, nüfus, tarih, dil ve doğa gibi konuların dağılımını veya durumunu göstermektedir. Belli oranlarda küçültülerek ölçek oluşturulur ve düzlem üzerine aktarılırlar. Çizimler, düzleme aktarılırken “kuşbakışı”bir görünüm olacak şekilde

[3] Eratosthenes’in Haritası (MÖ. 276- 194)

yapılır. Bu oranlar hesaplanırken ve çizimler yapılırken en büyük yardımcı “matematiktir”.

Kartografyanın (Haritacılığın) tarihi çok geniştir. Harita için yapılan çizimler çok eski ve ilkel dönemlere dayanmaktadır. Milattan önce bile nehirlerin ve dağların olduğu yazısız haritalar ya da bir başka deyişle resimler çizilmiştir. Milattan önce 600’lerde Babiller sayesinde haritacılık yani “kartografya” gelişmeye başlamıştır.	[4] Posidonius’un Haritası (MÖ. 150-130)
[5] Batlamyus’un Haritası (MS. 150)	Daha sonradan, geçmişten günümüze kadar sırasıyla şu kartograflar harita çizimi, matematik ve coğrafya ile uğraşmışlardır: Anaksimandros, Eratosthenes, Posidonius, Klaudyos Ptolemaios (Batlamyus), Tabula Peutingeriana, İbn Havkal, Anglo-Sakson, Kaşgarlı Mahmut, Pietro Vesconte, Juan de la Cosa, Piri Reis ve Abraham Ortelius. Kartografların hepsi; çizimleri ve hesaplamaları yaparken “matematikten” yararlanmıştır.
Haritacılık için gereken en önemli üç unsur; coğrafya, matematik ve fiziktir. Zaten matematik ve fizik kardeş gibi olan iki daldır. Kartografyanın, uygulamalı matematik alanında olduğu kabul edilmektedir. Haritacılıkla uğraşan kişiler birçok hesaplama tekniği oluşturulmuştur. Bu hesaplamaları yaparken; pek çok cetvel türü, hesap makineleri ve bilgisayarlar kullanılmaktadır. Ayrıca geometri ve trigonometri de harita çiziminde önemli rollere sahiptir. Çizimler için birçok olasılık hesaplanır ve istatistikler toplanır.	[6] Kaşgarlı Mahmut’un Dünya Haritası (MS. 1072)
[7] Juan de la Cosa Dünya Haritası (MS. 1500)	Dünya’nın yapısının küresel olması ve “Dünya’nın düz olmaması” gibi konular da geometri ve matematik ile ilgilidir. Aynı şekilde fizik de kartografya alanının kullandığı bir daldır. Tüm ölçümler fiziksel ortamda yapılmaktadır ve bu nedenle fiziğe ihtiyaç duyulmaktadır.
Örneğin atmosfer koşulları, hava sıcaklığı gibi durumlar ölçümleri etkilemektedir. Fizik sayesinde keşfedilmiş aletlerin kullanımı da haritacılığa ve coğrafyaya büyük katkı sağlamaktadır. Yükseklik ölçümü için kullanılan barometre buna iyi bir örnek olabilir. Hassas ölçümler için iyi dürbünler gerekmektedir ve bunun için mercek, optik, prizma gibi konular hakkında bilgi sahibi olunması gerekmektedir.	[8] Piri Reis’in Dünya Haritası (MS.1513)
[9] Günümüzde Dünya Haritası	Ayrıca manyetizma ve yerçekimi gibi konular da haritacıların yaptığı ölçümleri etkilemektedir. Basit bir örnek vermek gerekirse, coğrafi keşiflerin yapılmasıyla birlikte haritacılık daha çok gelişme göstermeye başlamıştır. Coğrafi keşiflerin yapılması da “pusulanın” bulunmasından ve kullanılmasından sonra gerçekleşmiştir. Pusulanın çalışma mantığı da “manyetizmaya” dayanmaktadır. Fizik alanında kullanılan bütün aletler, formüller ve keşifler de “matematik” sayesindedir.